Đây là dấu hiệu bị hiểu sai nhiều nhất trong các bệnh hô hấp thông thường, và nó là lý do của rất nhiều đợt kháng sinh không cần thiết.
Đờm vàng hoặc xanh nghĩa là nhiễm khuẩn à
- Không
- Màu đó đến từ tế bào miễn dịch của chính mình
- Chúng tập trung tới chỗ viêm
- Và điều đó xảy ra cả khi nguyên nhân là vi rút
- Mục thứ hai là nguồn của màu sắc
Và biết nguồn của nó thì hiểu ngay vì sao màu không phân biệt được hai loại.
Vậy màu đờm nói lên điều gì
- Nó cho biết cơ thể đang phản ứng ở đường hô hấp
- Chỉ vậy thôi
- Nó không cho biết nguyên nhân là gì
- Nên không dùng để quyết định có cần kháng sinh hay không
- Mục cuối là kết luận thực dụng
Và đây là chỗ nhiều người dừng lại quá sớm rồi tự kết luận.
Điều gì mới đáng chú ý
- Diễn biến theo thời gian
- Thở có khó không
- Sốt có trở lại không
- Có đau ngực không
- Mục đầu là thứ có ý nghĩa nhất
Và bốn thứ đó nói nhiều hơn màu sắc rất nhiều.
Đờm có máu thì sao
- Đó là dấu hiệu khác hẳn
- Cần được khám, không phải chuyện chờ xem thêm
- Đi khám và nói rõ lượng máu
- Và thời gian xuất hiện
- Mục thứ hai là điều cần làm ngay
Và đây là ngoại lệ rõ nhất trong toàn bộ bài này.
Về chuyện đờm đặc hơn vào buổi sáng
- Đờm đọng lại qua đêm nên đặc và sẫm hơn
- Nên sáng dậy thấy màu rõ nhất
- Đó không phải dấu hiệu bệnh nặng lên
- Nó chỉ là do đã nằm lâu
- Mục thứ ba là chỗ hay gây lo
Và rất nhiều người ra quầy thuốc sau đúng một buổi sáng như vậy.
Về chuyện màu đổi trong một đợt
- Màu đờm đổi qua các ngày là bình thường
- Trong hay đục rồi vàng rồi nhạt dần
- Đổi màu không cho biết đang nặng hay đang đỡ
- Nhìn vào cảm giác chung thì đúng hơn
- Mục thứ ba là điều cần nhớ
Và cảm giác chung là thứ đáng tin hơn màu trong tờ giấy.
Về chuyện nước mũi cũng vậy
- Nước mũi cũng đổi màu trong một đợt cảm
- Cơ chế giống với đờm
- Màu vàng xanh không phải dấu hiệu cần kháng sinh
- Điều này áp cho cả trẻ em
- Mục cuối là chỗ hay bị dùng để đòi thuốc
Và đây là lý do rất hay được nêu khi xin kháng sinh cho trẻ.
Về chuyện viêm xoang
- Phần lớn đợt viêm xoang cấp là do vi rút
- Màu nước mũi không phân biệt được
- Bác sĩ dựa vào diễn biến và khám
- Kéo dài lâu hoặc đang đỡ rồi nặng lên thì khác
- Mục cuối là lúc cần khám lại
Và đây lại là đúng dấu hiệu đang đỡ rồi nặng lên đã nói ở bài trước.
Về chuyện người hút thuốc
- Người hút thuốc thường có đờm sẵn
- Nên khó nhận ra thay đổi
- Thay đổi so với thường ngày mới là dấu hiệu
- Ho đổi kiểu hoặc có máu thì phải khám
- Mục thứ ba là cách theo dõi đúng
Và với nhóm này thì ngưỡng đi khám nên thấp hơn.
Về chuyện người có bệnh phổi mạn tính
- Nhóm này có hướng dẫn riêng từ bác sĩ
- Nhiều người được dặn sẵn khi nào thì dùng thuốc
- Làm theo đúng hướng dẫn đó
- Bài này không thay được hướng dẫn riêng
- Mục cuối là điều cần nói rõ
Và nếu bác sĩ đã dặn riêng thì nghe theo bác sĩ chứ không theo bài viết.
Về chuyện nói lại với người nhà
- Không nói là họ sai
- Nói rằng màu đờm đến từ tế bào miễn dịch của mình
- Chứ không đến từ vi khuẩn
- Một câu giải thích ngắn thay cho tranh luận
- Mục thứ hai là câu dễ nhớ nhất
Và câu đó thường làm người nghe dừng lại nghĩ chứ không phản ứng.
Ba câu trước khi uống kháng sinh
- Đây có đúng là kháng sinh không
- Ai kê nó cho tôi, cho đúng lần ốm này
- Uống tới khi nào thì dừng
- Bài này thêm: tôi có đang quyết định dựa trên màu đờm không
Câu cuối là điểm riêng, và trả lời có thì nên dừng lại và đọc lại bài này.
Kháng sinh không diệt được vi rút
- Kháng sinh tác động lên vi khuẩn, không lên vi rút
- Màu đờm đến từ tế bào miễn dịch của mình, không từ vi khuẩn
- Màu đờm và màu nước mũi không cho biết có cần kháng sinh hay không
- Đờm có máu là dấu hiệu khác hẳn và cần được khám
- Mục thứ hai là câu đáng nhớ nhất trong bài
Hai mục giữa là cùng một điều nói cho hai thứ, và cả hai đều hay bị dùng để đòi thuốc.
Gọi bác sĩ ngay
- Khó thở hoặc đau ngực
- Sốt cao không hạ, hoặc sốt trở lại sau khi đã đỡ
- Lú lẫn hoặc rất lừ đừ
- Phát ban, sưng môi mặt hoặc khó thở sau khi uống thuốc
- Tiêu chảy nhiều hoặc phân có máu trong và sau đợt kháng sinh
Và thêm một dấu hiệu nữa cho bài này: đờm có máu.
Câu hỏi thường gặp
Đờm vàng hoặc xanh nghĩa là nhiễm khuẩn à?
Không. Màu đó đến từ các tế bào miễn dịch của chính mình tập trung tới chỗ viêm, và điều đó xảy ra cả khi nguyên nhân là vi rút.
Vậy màu đờm nói lên điều gì?
Nó cho biết cơ thể đang phản ứng ở đường hô hấp. Nó không cho biết nguyên nhân là gì, nên không dùng để quyết định có cần kháng sinh hay không.
Điều gì mới đáng chú ý?
Diễn biến theo thời gian, việc thở có khó không, sốt có trở lại không, và có đau ngực hay không. Những thứ đó có ý nghĩa hơn màu sắc nhiều.
Đờm có máu thì sao?
Đó là dấu hiệu khác hẳn và cần được khám, không phải chuyện chờ xem thêm. Hãy đi khám và nói rõ lượng máu cùng thời gian xuất hiện.