Có một loại xét nghiệm trả lời được câu hỏi quan trọng nhất: vi khuẩn nào, và loại thuốc nào còn tác dụng với nó.
Xét nghiệm đó làm gì
- Nuôi vi khuẩn từ mẫu bệnh phẩm
- Xác định loại nào đang gây bệnh
- Rồi thử những loại kháng sinh khác nhau
- Xem loại nào còn tác dụng với chính chủng đó
- Mục cuối là phần quan trọng nhất
Và đây là lần duy nhất trong cả quá trình có câu trả lời cụ thể tới vậy.
Vì sao phải chờ kết quả
- Vi khuẩn cần thời gian để mọc lên
- Đủ để nhận diện và để thử
- Trong lúc chờ bác sĩ có thể cho thuốc theo kinh nghiệm
- Rồi điều chỉnh khi có kết quả
- Mục thứ ba là cách làm thông thường
Và điều chỉnh sau khi có kết quả là bước rất đáng chờ.
Kết quả đổi được gì
- Cho phép chuyển từ loại phổ rộng sang loại hẹp hơn
- Đúng với vi khuẩn đang có
- Vừa hiệu quả hơn
- Vừa ít ảnh hưởng tới vi khuẩn có ích
- Mục đầu là điều đáng mong nhất
Và chuyển sang loại hẹp là một trong những việc tốt nhất cho cả người bệnh lẫn cộng đồng.
Vì sao không phải lúc nào cũng làm
- Nhiều nhiễm trùng thông thường không cần tới nó
- Nó tốn thời gian và chi phí
- Không phải nơi nào cũng làm được
- Bác sĩ cân nhắc khi ca nặng, kéo dài hoặc không đáp ứng
- Mục cuối là lúc nó có giá trị nhất
Và làm cho mọi ca cảm cúm thì vừa thừa vừa chậm.
Về chuyện lấy mẫu
- Mẫu tuỳ vị trí nhiễm trùng
- Có thể là máu, nước tiểu, đờm hoặc dịch từ vết thương
- Lấy đúng cách thì kết quả mới đáng tin
- Làm theo hướng dẫn khi được yêu cầu tự lấy mẫu
- Mục cuối là chỗ hay sai
Và lấy mẫu sai cách có thể cho kết quả không dùng được.
Về chuyện lấy mẫu trước khi dùng thuốc
- Tốt nhất là lấy mẫu trước khi bắt đầu kháng sinh
- Đã uống rồi thì vi khuẩn khó mọc lên
- Kết quả có thể âm tính dù thật ra có nhiễm trùng
- Đây là lý do nữa để không tự uống trước khi đi khám
- Mục thứ ba là hệ quả cụ thể
Và đây là cách việc tự mua thuốc làm hỏng một xét nghiệm quan trọng.
Về chuyện nói rõ đã uống gì
- Nói rõ đã uống kháng sinh gì và mấy ngày
- Kể cả khi chỉ uống vài viên
- Kể cả khi ngại
- Thông tin đó đổi cách đọc kết quả
- Mục cuối là lý do phải nói
Và giấu điều này có thể khiến kết quả bị hiểu sai hoàn toàn.
Về chuyện kết quả âm tính
- Âm tính không phải lúc nào cũng nghĩa là không có nhiễm trùng
- Có thể do lấy mẫu, do đã dùng thuốc trước
- Hoặc do loại vi khuẩn khó nuôi
- Bác sĩ đọc kết quả cùng với bức tranh chung
- Mục thứ hai là nguyên nhân hay gặp
Và một kết quả không bao giờ được đọc tách khỏi phần còn lại.
Về bảng kết quả nhìn thế nào
- Thường liệt kê các loại thuốc đã thử
- Kèm đánh giá còn tác dụng hay không
- Đó không phải danh sách để tự đi mua
- Bác sĩ chọn dựa trên nhiều thứ khác nữa
- Mục thứ ba là điều cần nói rõ
Và cầm tờ kết quả ra quầy thuốc là hiểu sai mục đích của nó.
Về chuyện xin bản sao kết quả
- Xin bản sao và giữ lại
- Ghi ngày và nơi làm
- Hữu ích nếu sau này lại nhiễm trùng
- Mang theo khi đi khám nơi khác
- Mục thứ ba là lý do chính
Và biết lần trước là chủng nào giúp lần sau nhanh hơn rất nhiều.
Về xét nghiệm nhanh
- Có loại cho kết quả nhanh hơn nhiều
- Chúng trả lời câu hỏi hẹp hơn
- Không thay được xét nghiệm nuôi cấy trong mọi trường hợp
- Hỏi xem nơi mình khám có loại nào
- Mục thứ hai là giới hạn cần biết
Và nhanh hơn không có nghĩa là trả lời được nhiều hơn.
Ba câu trước khi uống kháng sinh
- Đây có đúng là kháng sinh không
- Ai kê nó cho tôi, cho đúng lần ốm này
- Uống tới khi nào thì dừng
- Bài này thêm: có cần lấy mẫu xét nghiệm trước khi uống không
Câu cuối là điểm riêng, và nó chỉ hỏi được nếu chưa tự uống trước.
Kháng sinh không diệt được vi rút
- Kháng sinh tác động lên vi khuẩn, không lên vi rút
- Lấy mẫu trước khi dùng thuốc thì kết quả mới đáng tin
- Kết quả cho phép chuyển từ loại phổ rộng sang loại hẹp hơn
- Bảng kết quả không phải danh sách để tự đi mua thuốc
- Mục thứ hai là lý do nữa để không tự uống trước khi khám
Hai mục giữa là hai lợi ích khác nhau, và cả hai đều mất nếu uống trước.
Gọi bác sĩ ngay
- Khó thở hoặc đau ngực
- Sốt cao không hạ, hoặc sốt trở lại sau khi đã đỡ
- Lú lẫn hoặc rất lừ đừ
- Phát ban, sưng môi mặt hoặc khó thở sau khi uống thuốc
- Tiêu chảy nhiều hoặc phân có máu trong và sau đợt kháng sinh
Đang chờ kết quả xét nghiệm cũng không phải lý do chần chừ khi có dấu hiệu này.
Câu hỏi thường gặp
Xét nghiệm đó làm gì?
Nó nuôi vi khuẩn từ mẫu bệnh phẩm để xác định loại nào đang gây bệnh, rồi thử xem những loại kháng sinh nào còn tác dụng với chính chủng đó.
Vì sao phải chờ kết quả?
Vì vi khuẩn cần thời gian để mọc lên đủ để nhận diện và thử. Trong lúc chờ, bác sĩ có thể cho thuốc theo kinh nghiệm rồi điều chỉnh khi có kết quả.
Kết quả đổi được gì?
Nó cho phép chuyển từ loại phổ rộng sang loại hẹp hơn, đúng với vi khuẩn đang có. Đó là cách vừa hiệu quả hơn vừa ít ảnh hưởng tới vi khuẩn có ích.
Vì sao không phải lúc nào cũng làm?
Vì nhiều nhiễm trùng thông thường không cần tới nó, và nó tốn thời gian cùng chi phí. Bác sĩ cân nhắc khi ca bệnh nặng, kéo dài hoặc không đáp ứng.